Symboliek van de roos
De roos is een van de belangrijkste mystieke symbolen uit de bloemenwereld en wordt de koningin van de bloemen genoemd. De roos is niet alleen mooi, maar stelt ook schoonheid voor, bloed, dood en wedergeboorte, geeft uiting tot liefde zowel respect als verlangen. De roos kan ook een machtssymbool uitbeelden zoals de arend en de leeuw. Zowel de kleur als het aantal blaadjes van de roos hebben een betekenis. De symboliek die van toepassing is op de roos in het westen, is vaak ook van toepassing op de lotus in het oosten.
In de Griekse/Romeinse mythologie wordt aangegeven dat de eerste rode rozen zijn ontstaan uit het bloed van Adonis voor zijn liefde aan Aphrodite/Venus. Rode rozen zijn gewijd aan Aphrodite/Venus, de drie Gratiën en aan de Italiaanse bloemengodin Flora. Het symboliseert zowel eeuwige liefde als schoonheid. Rode rozen staan ook nu nog bekend als symbool voor de aardse liefde. Rozen waren altijd wit totdat Aphrodite/Venus haar Adonis wilde helpen toen hij gewond was. Ze verwondde zich aan een rozendoorn en de rozen werden rood van kleur.
Deelnemers aan de Dionysusfeesten (Dionysis/Bacchus is de god van de roes en droeg een krans van rozen om zich heen) dragen ook een rozenkrans, omdat de roos de uitwerking van de wijn temperde en beschonken mensen ervan weerhield, geheimen te verklappen.
Cupido had Harpocrates omgekocht met een roos om zo een einde te maken aan de geruchten dat Venus waarvan werd verteld dat ze ontrouw zou zijn. Harpocrates werd door Eros/Cupido ingewijd met een witte roos en werd zo de god van zwijgzaamheid, daardoor werd de betekenis ook overgedragen aan het christendom en werd het een symbool van de stilzwijgendheid. Vijfbladige rozen waren een ornament van biechtstoelen. De roos zag je dan ook vaak terug op het plafond in vergaderzalen. ‘Sub rosa’ (= onder de roos) wil zeggen onder het zegel van de geheimhouding, niet openbaar dus.
Cleopatra ontving Marcus Antonius ooit in een kamer die kniehoog was gevuld met roze bloemblaadjes.
Als vroegchristelijk symbool is de roos in de Romeinse catacomben aangetroffen en stelt waarschijnlijk het paradijs voor.
Uit overleveringen in de Christelijke symboliek wordt gezegd dat de roos uit het paradijs geen doornen had. De roos heeft doornen gekregen als een herinnering aan De Val.
De rode roos in de christelijke symboliek is het vergoten bloed van Jezus aan het Kruis, dit stelt de herrijzenis, de christelijke martelaar of hemelse liefde. De vijf blaadjes van de roos verwijzen in de symboliek naar de vijf wonden van Christus. De witte roos stelt de Maagd Maria voor (de ‘roos zonder doornen’, de ‘koningin van de bloemen’, ‘de mystieke hemelse roos’), dus de maagdelijkheid (maagdebloem), reinheid of passie. Het staat voor schoonheid en perfectie, geluk en gratie, maar ook voor sensualiteit en verleiding. Na haar dood werden in haar graftombe lelies en rozen gevonden. Een rozenkrans stelt een guirlande voor van allemaal rozen en verwijst naar de Maagd Maria. In de middeleeuwen mochten alleen maagden rozenkransjes dragen. De madonna werd vaak in een haag van rozen voorgesteld. In de Middeleeuwen werd dit herdacht op Rozenzondag.
Vrouwelijke heiligen hebben ook vaak een roos als attribuut bij zich, zoals de heilige Dorothea van Cappadocia, de heilige Elisabeth van Hongarije, de heilige Rosalia van Palermo en de heilige Rosa van Lima. Bosjes rozen zien we bij engelen, heiligen en mensen, dit betekent hemelse vreugde.
- Sint Ambrosius
De roos groeide in het Paradijs zonder doornen. Na de zondvloed kreeg de roos doornen om de mens aan de zonde te herinneren. De roos zelf herinnert aan het Paradijs.
- St. Elisabeth van Hongarije
Ze heeft een schoot vol rozen. Ze was de dochter van Andreas II, koning van Hongarije, 13e eeuw. Ze was goed voor arme mensen. Ze was de grootste heilige van de Franciscanen in 1228. Vaak wordt ze afgebeeld als een non met drie kronen (koninklijke bloede, huwelijksstaat en haar glorie in de hemel).
- St. Dorothea van Cappadocia
Zij heeft een mand met drie rozen en drie appels bij zich in de 3e eeuw. Ze was ter dood veroordeeld vanwege het christendom. Theophilus vroeg haar bloemen en fruit vanuit de hemelse tuin te zenden en dat deed ze.
In de Islam betekent een roos zowel de mannelijke schoonheid als het bloed van Mohammed en ook zijn twee zonen. De roos in de islamitische wereld staat voor vrede, liefde en vooral voor wederzijds begrip.
De roos van Bagdad stelt de waarheid en Allah voor zowel van de wet als het pad van de kennis.
- Legende 1: Van origine waren alle rozen wit. Op een nacht ontmoette de nachtegaal een witte roos en werd hevig verliefd. Hij werd er enorm door geïnspireerd met zijn zang (een nachtegaal kon alleen maar kraken en sjilpen). Hij was zo hevig verliefd dat hij zichzelf hard tegen de roos aanduwde zodat de doornen door zijn borst prikten zodat een roos altijd rood kleurde.
- Legende 2: De profeet Mohammed verlangde naar zijn vrouw Aisha terwijl hij oorlogen aan het uitvechten was. Hij werd gekweld door het idee dat ze hem ontrouw zou zijn. Hij sprak met Gabriël die hem een simpele test aanraadde. Wat ze in haar handen had, moest ze in het water gooien. Als het dezelfde kleur zou behouden, zou ze trouw zijn. Mohammed zag Aisha met een groot boeket rode rozen en vroeg haar die in de rivier te gooien. Ze gehoorzaamde hem en de rozen veranderen in de kleur geel. Ondanks dat bleef Aisha zijn favoriete vrouw.
Oosten en Westen
De roos van Jericho wordt ook wel de passiebloem genoemd. Deze plant komt oorspronkelijk uit Syrië. De roos gaat opnieuw gaat bloeien als je hem onder water dompelt en stond daarom bekend als een mystieke wonderbloem voor het eeuwige leven.
In de Chinese symboliek duidt een roos jeugd aan en is geen zinnebeeld voor liefde.
In de Renaissance Kunst is een roos een illusie voor een rozentuin van de Heilige Maagd. Als iemand wordt afgebeeld in de beeldende kunst die een greep in een rozenstruik doet, is dat een zinnebeeld voor vreugde en smart in de liefde.
Proza en poëzie De betekenis van een roos in de ‘Divina commedia’ van Dante wordt de hemelse liefde aangegeven als de ‘rosa candida’. De roos in de troubadourspoëzie was een tastbaar symbool van aardse liefde. Een witte roos is het symbool van de dood in sagen en legenden.
In de Alchemie zijn rode en witte rozen het symbool voor dualiteit, rood voor mannelijk en wit voor vrouwelijk, de twee oerprincipes Sulphur en Salt. De combinatie van rode en witte rozen betekent eenheid (Mercurius).Een roos met zeven kransen van bloemblaadjes stellen de zeven metalen voor en de bijbehorende planeten oftewel de alchemische relaties onderling en de wijsheid.
Bij de Rozenkruisers staat de gouden roos samen met het kruis voor hun symbool. Het zijn leden van esoterische gnostische genootschappen die teruggaan op de 17e alchemistische geschriften: een vijfbladige roos stond voor initiatie in geheime kennis.
Maarten Luther gebruikte dit zegel ook.
Bij de Vrijmetselaars vertegenwoordigen drie Johannesrozen het symbool voor licht, liefde en leven.
Bloemensymboliek
- Blauwe roos = het onmogelijke
- Rode roos = liefde, respect en passie; één rode roos betekent ‘ik hou van je’ of ‘ik hou nog steeds van je’
- Witte roos = puurheid, onschuldig, onvoorwaardelijke liefde
- Rode + witte roos = unie van tegenovergestelde
- Roze roos = vriendschap, zachtheid, aardig, dankbaar
- Gele roos = vreugde en vriendschap
- Oranje roos = enthousiasme, verlangen en fascinatie
- Gouden roos = perfectie
Funeraire symboliek (op kerkhoven)
Vanaf de Romeinse tijd wordt de roos ook geassocieerd met de dood. Sinds de 1e eeuw na Chr. is het rozenfeest ‘Rosalia’ bij de Romeinen bekend en werd tussen 11 mei en 15 juli gevierd. Het gebruik bestaat in Italië nog op Pinksterzondag (domenica rosatz). Tijdens het Romeinse feest ‘Rosaria’ werden rozenblaadjes op de graven gestrooid als teken voor het eeuwige leven. De roos komt op veel grafmonumenten en in rouwadvertenties voor met een gebroken steel, als symbool van een afgebroken leven en vergankelijkheid.
Bij de Vrijmetselaars is het een gebruik om bij een overledene drie rozen in het graf te leggen.
Soms zien we ook een verdorde roos afgebeeld, het symbool van een verwelkt lichaam.
De bloem komt in de symboliek met en zonder doornen aan een steel of aan een tak voor.
Een witte roos verwijst naar de tranen van Maria Magdalena en een rode roos naar het lijden van Christus. Op graven van jonge meisjes komt ook wel een struik met witte rozen voor als symbool voor de maagdelijkheid. Op graven van verliefden treft men ook rode rozen aan.
Heraldiek
De rode roos is het teken voor de zevende zoon. De roos wordt vaak op wapenschilden gebruikt.
Droomsymboliek
Een roos is een zinnebeeld van liefde op hoog niveau, het is een symbool voor perfectie, voleinding en het allerhoogste (goddelijke) zelf. Het is een vorm van liefde die in het hele zielenleven is verweven. Als je een roos niet voorzichtig plukt, kun je je verwonden. Een leven vol doornen kan samen gaan met een leven vol liefde. Een roos kan ook het hoogste geluk van lijden en verlossen voorstellen. Door te lijden via de stengel en doornen kom je tot de verlossing, de bloem zelf. Een rozenknop staat voor de ontluiking van het goede, het mooie, het ideale van het Nirwana. Je moet geduld blijven hebben en de knop niet gaan plukken voor het een bloem is geworden.
Egyptische droomsymboliek
Over een roos dromen voorspelt een gelukkige toekomst. Een roos plukken wil zeggen dat de liefde je goed zal doen, beschermen en je gelukkig maken. Een rozenstruik planten wil zeggen dat je jezelf en anderen aan het voorbereiden bent op blije dagen. Een verwelkte roos is voor het hart leed en verdriet.
Geneeskunde
De wilde roos (Rosa canina) wordt in de Bachbloesemtherapie gebruikt om apathie te genezen. Deze mensen worden weer levendiger en enthousiaster.
Rozenbottels worden gebruikt in thee en jam. Ze bevatten veel vitamine C. De Oude Romeinen gebruikten het al als ze het niet meer zagen zitten en bij indigestie.
De essentiële olie van rozen is erg duur. De olie kan voor veel vrouwelijke klachten gebruikt worden, maar ook voor emotionele problemen en gebroken relaties zowel voor vrouwen als mannen.
Rozenwater is een stuk goedkoper dan rozenolie en staat bekend om zijn kalmerende en antiseptische werking op de huid. Het reinigt de huid en maakt het ook glad.
Het aftreksel van (onbespoten) rozenblaadjes heeft een heilzaam effect op de keel en de longen.
© Marianne –